چگونه كودكي شاد و خوشحال بزرگ كنيم!

هر پدر و مادري كه بهترين آرزوها را براي فرزندان خود دارند، همه تلاش خود را مي كنند تا اطمينان حاصل نمايند كه كودكانشان سالم هستند و در شرايط روحي و جسمي مناسبي بسر مي برند. بسياري از مادران ممكن است كارهاي مهيج زيادي را برنامه ريزي كنند كه مي تواند تمام روز كودكان را پُر كند و به آنها ثابت كند كه مادرشان بدون قيد و شرط به آنها علاقه دارد.

با اين حال مانند بسياري ديگر از والدين دغدغه اصلي اين است: آيا كودكان من واقعا شاد و خوشحال هستند؟

ممكن است دانستن اينكه چه چيزي كودكان را شاد و خوشحال مي كند شما را شگفت زده كند. متخصصان رشد كودك كه در اين زمينه تحقيق مي كنند مي گويند: “شادي” چيزي نيست كه شما بتوانيد مثل يك هديه زيبا با كاغذ كادوي جذاب به كودك خود “بدهيد”. يك روانشناس و نويسنده كتاب «شادي بزرگسالان و ريشه هاي آن در دوران كودكي» مي گويد: در واقع كودكان والديني كه در به دست آوردن دل آنها بيش از حد افراط كرده باشند (مثلا كوهي از اسباب بازي براي آنها خريده باشند يا اينكه جلوي بروز هرگونه ناراحتي عاطفي را در آنها گرفته باشند) به احتمال زياد در دوران نوجواني خسته، عيبجو و غمگين (بدون شادي و خوشحالي) خواهند بود. وي با تاكيد بر اينكه «بايد به كودكان كمك كرد تا برخي ابزارهاي روحي و دروني را در خود ايجاد كنند كه بتوانند در تمام طول عمر به آنها اعتماد كرده و از آنها استفاده كنند» مي گويد: بهترين عواملي كه مي توانند نشانه شاد بودن فرد باشند دروني هستند نه بيروني.

البته نكته مهم اين است كه لازم نيست شما يك متخصص در زمينه روانشناسي كودكان باشيد تا بتوانيد هوش و قوه دروني آنها را به قدري تقويت كنيد كه بتوانند فراز و نشيبهاي زندگي را تحمل كنند. با كمي حوصله و انعطاف پذيري، هر پدر و مادري مي تواند زمينه هاي يك عمر شادي را براي كودك خود فراهم كند.

ياد بگيريد كه نشانه ها را به خوبي درك كنيد

به احتمال زياد كودك شما مي تواند غم يا شادي خود را به خوبي به شما نشان بدهد. وقتي شما به خانه برمي گرديد يك لبخند بزرگ بر روي صورت او مي نشيند؛ و هنگامي كه نتواند عروسك محبوبش را پيدا كند با بغض گريه مي كند. اما شايد شما هنوز هم نتوانيد تشخيص دهيد كه آيا او در مجموع شاد و راضي هست يا خير؟ نشانه هاي اين مورد معمولا واضح هستند: يك كودك شاد و خوشحال مي خندد، بازي مي كند، از خود كنجكاوي نشان مي دهد، به ارتباط با ساير بچه ها علاقه نشان مي دهد و به تحريك و تهييج دائمي نياز ندارد. برعكس نشانه هاي خوشحال نبودن كودك نيز واضح هستند؛ اين كودك خجالتي و ساكت است، كم غذا مي خورد، دوست ندارد به جمع كودكان ديگر بپيوندد، بازي نمي كند، سوال نمي پرسد، نمي خندد يا لبخند نمي زند و بسيار كم صحبت مي كند.

البته اگر كودك شما ذاتا خجالتي يا درون گرا باشد بدين معنا نيست كه شاد و خوشحال نيست. خجالتي بودن به هيچ وجه مساوي با غمگين بودن نيست؛ اما شما بايد بيشتر سعي كنيد تا بتوانيد نشانه هاي هر كدام از اين حالتها را به خوبي بفهميد. شما بايد مراقب تغييرات عمده رفتاري در كودك خود (مانند منزوي شدن يا ترسيدن دائمي و بيش از حد) باشيد؛ زيرا اين نشانه ها ممكن است بيانگر آن باشند كه كودك مشكلاتي دارد كه شما بايد به آنها توجه كنيد.

را كه كودكان براي ابراز احساساتشان نشانه هاي فطري را مورد استفاده قرار مي دهند. شما هم مي توانيد اين نشانه ها را در كودك خود تشخيص دهيد. دو نشانه از اين مجموعه يعني “علاقه” و “لذت بردن” مثبت هستند؛ اما نشانه هاي منفي از جمله “اضطراب” “خشم” و “ترس” در مورد كودكان غمگين صدق مي كنند.

اكثر والدين مي فهمند كودكي كه دائما دچار ترس بي دليل يا بيش از حد است و به سادگي آشفته يا مضطرب مي شود نمي تواند يك كودك شاد و خوشحال باشد؛ اما بسياري از والدين متوجه نيستند كه يك كودك عصباني در واقع غم و ناراحتي خود را ابراز مي كند. صرف نظر از سن، عصبانيت را مي توان نتيجه اضطراب بيش از حد دانست. هنگامي كه كودك شما برادرش را مي زند يا اسباب بازيهايش را به اين طرف و آن طرف پرتاب مي كند در واقع بيش از حد توانش مضطرب است.

احتمالا كودك شما مي تواند هنگامي كه دچار مشكلات حادي است با شيوه هاي مخصوص به خودش اين مطلب را به شما انتقال بدهد. برخي كودكان ممكن است از سكوت استفاده كنند و برخي ديگر ممكن است بداخلاقي كنند يا به شما بچسبند و شما را رها نكنند. هرچه بيشتر با اخلاق و مزاج كودك خود آشنا بشويد شناسايي نشانه هاي مشكلات احتمالي كودك در دنياي خودش براي شما آسانتر خواهد شد. براي دريافت اطلاعات بيشتر پيرامون اخلاق و مزاج كودك خود به مقاله “آيا كودكان شاد به دنيا مي آيند؟” مراجعه كنيد.

موقعيت شوخي و تفريح را فراهم كنيد

هرچند تفريح و بازي دائمي يا خوردن بستني به جاي شام آرزوي همه كودكان است اما عاملي كه مي تواند موجب به وجود آمدن بيشترين شادي براي كودك شود، در دسترس تر و بديهي تر است؛ آن عامل خود شما هستيد! توجه به اين نكته مهمترين مرحله براي شاد كردن كودك است. با آنها ارتباط برقرار كنيد؛ با آنها بازي كنيد. اگر شما با آنها تفريح كنيد آنها هم واقعا تفريح مي كنند. اگر شما بتوانيد فضايي فراهم كنيد كه فرزند شما در دوران كودكي در ارتباط و دلبسته به والدين باشد، بهترين گام را براي تضمين شادي كودك خود برداشته ايد.

بازي مي تواند موجب شادي شود اما همچنين كودك شما از طريق بازي مهارتهاي ضروري براي شادي در دورانهاي بعدي زندگي اش را فرا مي گيرد. بازيهاي ساخت نيافته، كه به كودك امكان تعيين يا انتخاب جزئيات بازي را مي دهند، او را قادر مي سازند تا آنچه را دوست دارد كشف كند. مثلا او مي تواند با بلوكهاي اسباب بازي يك بُرج بسازد؛ با عروسكهايش بيمارستان بازي كند و اين بازيها نهايتا مي تواند او را به سمت حرفه و شغلي راهنمايي كند كه براي او مانند يك بازي مادام العمر و سراسر تفريح و شادي باشد. در واقع كلاسهاي موسيقي، ورزشهاي منظم و ديگر فعاليتهاي ساخت يافته و پرمحتوا را نمي توان “بازي” دانست. كودكان هنگامي “بازي” مي كنند كه بتوانند ابتكار داشته باشند، بسازند و روياپردازي كنند.